Sankcja kredytu darmowego jest jednym z najważniejszych instrumentów ochrony konsumentów korzystających z kredytów konsumenckich. Zgodnie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę określonych w ustawie obowiązków konsument może – po złożeniu pisemnego oświadczenia – zwracać kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.
Istotne znaczenie dla stosowania tych przepisów mają orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Szczególnie ważne są wyrok z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23 Lexitor oraz wyrok z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Bank Polska Kasa Opieki. Orzeczenia te dotyczą m.in. RRSO, obowiązków informacyjnych kredytodawcy oraz pobierania odsetek od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem.
Co TSUE orzekł 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23?
Sprawa C-472/23 Lexitor przeciwko Alior Bankowi trafiła do TSUE na skutek pytań prejudycjalnych Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy. Postępowanie dotyczyło roszczeń związanych z umową kredytu konsumenckiego i zastosowaniem sankcji przewidzianej w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Jednym z zagadnień było wskazanie w umowie RRSO, która okazała się zawyżona po późniejszym uznaniu niektórych postanowień umowy za nieuczciwe. TSUE uznał, że taka okoliczność sama w sobie nie oznacza naruszenia obowiązku informacyjnego dotyczącego RRSO. RRSO jest bowiem obliczane w chwili zawierania umowy przy założeniu, że będzie ona wykonywana zgodnie z uzgodnionymi warunkami.
Nie oznacza to jednak, że nieprawidłowości dotyczące RRSO pozostają bez znaczenia w każdej sprawie. Ocena zależy od przyczyny błędu oraz treści konkretnej umowy.
Co TSUE powiedział o zmianach opłat i prowizji?
Drugie istotne zagadnienie w sprawie C-472/23 dotyczyło zasad zmiany opłat związanych z wykonywaniem umowy.
TSUE wskazał, że może dojść do naruszenia obowiązku informacyjnego, jeżeli umowa wymienia okoliczności umożliwiające podwyższenie opłat, ale konsument nie jest w stanie zweryfikować, kiedy te okoliczności występują ani jaki będzie ich wpływ na wysokość jego zobowiązania.
Oznacza to, że informacje dotyczące kosztów kredytu powinny być przedstawione w sposób pozwalający konsumentowi realnie ocenić zakres zobowiązania.
To również pokazuje, dlaczego błędy w umowie kredytowej a sankcja kredytu darmowego wymagają analizy konkretnego dokumentu, a nie jedynie wyszukania pojedynczego nieprawidłowego zapisu.
Czy TSUE zakwestionował sankcję kredytu darmowego?
Nie. W sprawie C-472/23 Trybunał uznał, że prawo Unii Europejskiej nie sprzeciwia się krajowemu rozwiązaniu przewidującemu pozbawienie kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów za naruszenie obowiązku informacyjnego, jeżeli naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Sankcje przewidziane w prawie krajowym powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
Wyrok nie oznacza jednak, że każdy błąd w umowie automatycznie prowadzi do zastosowania SKD. Znaczenie ma rodzaj naruszonego obowiązku, treść umowy i okoliczności konkretnej sprawy.
Wyrok TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. – odsetki od kosztów kredytu
Kolejne bardzo ważne rozstrzygnięcie zapadło 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Bank Polska Kasa Opieki.
TSUE uznał, że przepisy dyrektywy o kredycie konsumenckim stoją na przeszkodzie postanowieniom umowy przewidującym stosowanie oprocentowania nie tylko do kwoty kredytu udostępnionej konsumentowi, ale również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, które wchodzą w skład całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Sprawa dotyczyła m.in. składki ubezpieczeniowej.
Rzecznik Finansowy wskazał po tym wyroku, że pobieranie odsetek od kredytowanych pozaodsetkowych kosztów, takich jak prowizje czy inne opłaty, może mieć istotne znaczenie w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego.
Sam wyrok C-744/24 nie oznacza jednak automatycznego zastosowania SKD w każdej umowie, w której kredytowano koszty. Konieczne jest ustalenie, czy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Co wyroki TSUE oznaczają dla kredytobiorców?
Orzeczenia TSUE wzmacniają znaczenie prawidłowego i przejrzystego informowania konsumenta o warunkach kredytu. Jednocześnie pokazują, że nie każde uchybienie należy oceniać w identyczny sposób.
Przy analizie umowy warto sprawdzić przede wszystkim:
- sposób określenia RRSO,
- całkowitą kwotę kredytu,
- całkowity koszt kredytu,
- sposób naliczania odsetek,
- prowizje i inne opłaty,
- zasady zmiany kosztów,
- informacje dotyczące zasad i terminów spłaty,
- pozostałe obowiązki wskazane w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.
Rzecznik Finansowy w swoim ogólnym oświadczeniu dotyczącym SKD z grudnia 2025 r. wskazuje właśnie te zagadnienia jako jedne z najczęściej występujących w sporach konsumentów z kredytodawcami.
Dlatego przed podjęciem dalszych działań warto ustalić, kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego i czy konkretne nieprawidłowości mieszczą się w zakresie art. 45 ustawy.
Ile można odzyskać dzięki sankcji kredytu darmowego?
Skuteczne zastosowanie sankcji kredytu darmowego powoduje, że konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, z zastrzeżeniem zasad wynikających z art. 45 ustawy.
Wysokość potencjalnej korzyści zależy więc od konkretnej umowy – m.in. kwoty kredytu, wysokości naliczonych odsetek, prowizji oraz innych kosztów.
Wstępną wysokość możliwych korzyści pozwala oszacować kalkulator sankcji kredytu darmowego.
Warto również sprawdzić, ile można odzyskać od banku dzięki sankcji kredytu darmowego, ponieważ wysokość potencjalnego rozliczenia może znacząco różnić się między poszczególnymi umowami.
Co zrobić, jeśli bank odrzuci SKD?
Złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego nie oznacza, że kredytodawca automatycznie je uzna. Bank może zakwestionować istnienie naruszenia, sposób jego kwalifikacji albo możliwość zastosowania art. 45 ustawy.
Jeżeli bank odrzucił sankcję kredytu darmowego, warto przeanalizować argumentację przedstawioną przez kredytodawcę i ocenić podstawy do dalszego dochodzenia roszczeń.
Co dalej z sankcją kredytu darmowego przed TSUE?
Temat SKD nadal znajduje się przed Trybunałem. W sprawie C-831/24 Machski Rzecznik Generalny TSUE przedstawił 11 czerwca 2026 r. opinię, zgodnie z którą sąd krajowy powinien z urzędu badać wykonanie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych wynikających z dyrektywy, a nie ograniczać się wyłącznie do naruszeń wskazanych przez konsumenta.
Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że jest to opinia Rzecznika Generalnego, a nie wyrok TSUE. Na dzień 6 września 2026 r. postępowanie nie zostało jeszcze zakończone wyrokiem Trybunału.
FAQ – sankcja kredytu darmowego i TSUE
Czy TSUE uznał, że każdy błędnie wskazany RRSO daje prawo do SKD?
Nie. Wyrok C-472/23 nie ustanawia takiej zasady. Sam fakt, że RRSO okaże się później zawyżone wskutek uznania określonych postanowień umowy za nieuczciwe, nie stanowi automatycznie naruszenia obowiązku informacyjnego.
Czy bank może naliczać odsetki od kredytowanych kosztów kredytu?
W wyroku C-744/24 TSUE stwierdził, że dyrektywa o kredycie konsumenckim stoi na przeszkodzie postanowieniom przewidującym stosowanie oprocentowania również do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem.
Czy wyrok C-744/24 automatycznie oznacza sankcję kredytu darmowego?
Nie. Wyrok ma istotne znaczenie dla oceny takich umów, ale zastosowanie SKD wymaga sprawdzenia przesłanek wynikających z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim w konkretnej sprawie.
Czy TSUE uznał sankcję kredytu darmowego za niedopuszczalną?
Nie. W sprawie C-472/23 Trybunał nie zakwestionował krajowego systemu sankcji polegającego na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów w sytuacjach odpowiadających warunkom wskazanym przez TSUE.
Czy każdy przypadek SKD trzeba analizować indywidualnie?
Tak. Orzeczenia TSUE nie tworzą mechanizmu automatycznego „unieważniania kosztów” każdej umowy kredytu konsumenckiego. Konieczna jest analiza konkretnej umowy, rodzaju naruszenia oraz przepisów mających zastosowanie w danej sprawie.
