Czym jest I i II instancja?
Sądownictwo powszechne jest dwuinstancyjne, co oznacza to, że osoba, która nie jest usatysfakcjonowana rozstrzygnięciem jej sprawy przez sąd I instancji, może odwołać się od tego orzeczenia – wyroku, postanowienia, do sądu II instancji i zawnioskować o jego zmianę.
Sąd I instancji – początek sprawy
Sąd I instancji to miejsce, w którym rozpoczyna się postępowanie sądowe – to tutaj wnosi się pozew, składa wnioski i przedstawia dowody. Jest to pierwsza szansa, aby przedstawić swoją wersję zdarzeń i przekonać sąd do swoich racji.
To właśnie sąd I instancji wydaje wyrok w sprawie. Od tego orzeczenia – jeśli którakolwiek ze stron się z nim nie zgadza – można wnieść apelację, która przenosi sprawę do sądu II instancji.
Sąd II instancji – czym różni się apelacja od pierwszego wyroku?
Sąd II instancji to organ, który ponownie rozpoznaje sprawę po złożeniu apelacji (czyli jeżeli któraś ze stron odwoła się od wyroku). W praktyce oznacza to, że apelacja daje stronie drugą szansę na obronę swoich praw, ale nie jest pełnym „powtórzeniem” całego procesu – a jest to kontrola poprawności działań sądu I instancji.
Jak wygląda droga od I do II instancji w praktyce?
Droga od I do II instancji zaczyna się w chwili, gdy sąd I instancji wydaje wyrok po przeprowadzeniu postępowania. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia może wnieść apelację, czyli odwołanie od wyroku. Najpierw trzeba złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, a następnie w terminie 14 dni przygotować apelację. Następnie jest ona wraz z aktami sprawy przekazywana do sądu II instancji. Sąd II instancji bada sprawę w granicach zarzutów podniesionych w apelacji. Może utrzymać wyrok w mocy, zmienić go albo uchylić i zwrócić sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrok sądu II instancji co do zasady staje się prawomocny, czyli kończy spór między stronami. Tylko wyjątkowo można jeszcze wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.
Jakie mamy sądy I instancji, a jakie II instancji?
Sądy l instancji: sąd rejonowy, sąd okręgowy.
Sądy II instancji: sąd okręgowy, sąd apelacyjny.
Kiedy sprawa trafia do jakiego sądu?
Sądy rejonowe rozpatrują wszystkie sprawy, z wyjątkiem zastrzeżonych dla sądu okręgowego.
Sądy okręgowe są sądami l instancji tylko w niektórych kategoriach spraw (np. sprawach o zapłatę powyżej 100 tys. zł czy sprawach o rozwód). Natomiast co do zasady są sądami II instancji dla orzeczeń wydanych przez sądy rejonowe.
Sądy apelacyjne są sądami II instancji dla spraw, które w I instancji rozpoznawane były przez sądy okręgowe.
FAQ
1. Co oznacza sąd I instancji?
To sąd, w którym sprawa rozpoczyna się po raz pierwszy – rozpoznaje pozew, przeprowadza dowody i wydaje pierwszy wyrok.
2. Czym jest sąd II instancji?
To sąd rozpoznający apelację od wyroku I instancji; bada, czy rozstrzygnięcie było zgodne z prawem i prawidłowo uzasadnione.
3. Jakie sądy orzekają w I instancji?
Są to sądy rejonowe i okręgowe, w zależności od rodzaju i wartości sprawy.
4. Jakie sądy orzekają w II instancji?
Jeśli w I instancji orzekał sąd rejonowy, to w II instancji właściwy jest sąd okręgowy. Gdy sprawę rozpoznawał sąd okręgowy, apelację rozpatruje sąd apelacyjny.
5. Czy wyrok II instancji jest ostateczny?
Co do zasady tak – staje się prawomocny. Wyjątkowo można jeszcze wnieść skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego.
